Instagram, TikTok зэрэг сошиал платформ бидний өдөр тутмын амьдралын нэг хэсэг болжээ. Бид тэндээс бусдын амжилт, аялал, харилцаа, амьдралын хэв маягийг хардаг ч дэлгэцээр харагдаж буй бүхэн бодит амьдралыг бүрэн илэрхийлдэггүй. Заримдаа бусдын хамгийн сайхан мөчийг өөрийн энгийн өдрүүдтэй харьцуулснаар амьдралдаа сэтгэл дундуур болох нь бий. Тэгвэл сошиал медиад харагддаг төгс амьдрал бодит байдлаас хэр ялгаатай вэ?
1. Дэлгэцээр харагдах амьдрал
Сошиал медиад хүмүүс ихэвчлэн аз жаргалтай мөч, амжилт, аялал, гоё хувцас, тансаг орчин зэргийг нийтэлдэг. Харин бүтэлгүйтэл, маргаан, санхүүгийн бэрхшээл, ганцаардал зэрэг амьдралын энгийн бөгөөд хэцүү хэсгүүд тэр бүр харагддаггүй. Ингэснээр бид бусдын амьдралыг зөвхөн сонгож харуулсан хэсгээр нь дүгнэх хандлагатай болдог.
2. Бид юуг харж байна вэ?
Нэг зураг авахын өмнө олон удаа оролдож, гэрэлтүүлэг тохируулж, шүүлтүүр ашиглаж болно. Зарим бичлэгийг эвлүүлж, амьдралын бодит байдлыг илүү үзэсгэлэнтэй харагдуулдаг. Энэ нь заавал худал мэдээлэл гэсэн үг биш. Гэхдээ тухайн хүний амьдралын бүх талыг харуулж байгаа хэрэг мөн биш юм.
3. Өөрийгөө бусадтай харьцуулах нь
Хүн өөрийнхөө амьдралыг бусдын амьдралтай харьцуулах нь хэвийн үзэгдэл. Харин сошиал медиа энэ харьцуулалтыг улам амархан болгодог. Бусдын амжилт, гадаад төрх, эд хөрөнгийг байнга харах нь өөрийгөө хангалтгүй гэж мэдрэхэд хүргэж болно. Ялангуяа өөрийн амьдралын бүх талыг бусдын зөвхөн хамгийн сайхан мөчтэй харьцуулах нь бодитой үнэлгээ биш юм.
4. Сонирхолтой туршилт
2020 онд судлаачид 18–30 насны 305 эмэгтэйг хамруулан Instagram дахь зургууд биеийн дүр төрхийн талаарх сэтгэгдэлд хэрхэн нөлөөлдгийг судалжээ. Оролцогчдын заримд нь төгс харагдах Instagram зургууд, заримд нь бодит төрхийг илүү илэрхийлсэн зургууд, үлдсэн хэсэгт нь эдгээрийг харьцуулсан зургууд үзүүлсэн байна.
5. Туршилтын үр дүн
Судалгаагаар төгс төгөлдөр мэт харагдах зургуудыг үзсэн оролцогчдын биеийн төрхдөө сэтгэл ханах байдал буурсан нь ажиглагджээ. Харин бодит төрхийг харуулсан зургууд нь ийм сөрөг харьцуулалтыг багасгахад тусалж болохыг үр дүн харуулсан байна.
Энэ туршилт сошиал медиад харж буй дүрслэл бидний өөрийгөө үнэлэх үнэлэмжид нөлөөлж болохыг харуулдаг. Гэхдээ үр дүн нь бүх хүн ижил нөлөө авна гэсэн үг биш юм.
6. Өсвөр үеийнхний дунд хийсэн судалгаа
Pew Research Center-ийн 2025 оны АНУ-ын өсвөр үеийнхний судалгаагаар 13–17 насныхны 45 хувь нь сошиал медиад хэт их цаг зарцуулдаг гэж үзжээ. Мөн 34 хувь нь сошиал медиа амьдралаа улам дор мэдрэхэд хүргэдэг гэж хариулсан бол 74 хувь нь найз нөхөдтэйгөө илүү холбоотой байхад тусалдаг гэжээ.
Эдгээр тоо сошиал медиа зөвхөн сөрөг эсвэл зөвхөн эерэг нөлөөтэй биш гэдгийг харуулж байна. Үр нөлөө нь хэрэглээний хэв маяг, дагаж буй контент болон тухайн хүний сэтгэл зүйн байдлаас хамаарч болно.
7. Сошиал медиа зөвхөн сөрөг нөлөөтэй юу?
Мэдээж үгүй. Сошиал медиа нь мэдлэг олж авах, шинэ хүмүүстэй танилцах, бүтээлээ хуваалцах, бусдаас урам зориг авах боломж олгодог. Асуудал нь платформ өөрөө бус, түүнийг хэрхэн ашиглаж байгаатай холбоотой.
Хэрэв бид бусдын амжилтыг өөрийн зорилгоо тодорхойлох урам зориг болгон хүлээж авбал эерэг нөлөөтэй. Харин өөрийгөө байнга голж, бусдын амьдралтай өрсөлдөх хэмжүүр болгон ашиглавал сөрөг үр дагавар үүсэж болно.
8. Өөр дээрээ хийж болох жижиг туршилт
Нэг өдрийн турш сошиал медиа ашиглахдаа өөрийн сэтгэл хөдлөлийг ажиглаад үзээрэй. Ямар нэгэн нийтлэл үзсэний дараа өөртөө урам орж байна уу, эсвэл өөрийгөө бусадтай харьцуулж, сэтгэл дундуур болж байна уу?
Мөн хэд хоногийн турш таныг байнга харьцуулалт хийхэд хүргэдэг хаягуудыг түр үзэхгүй байж болно. Үүний дараа сэтгэл санаа, өөртөө итгэх итгэл болон сошиал медиа ашиглах хүсэлд өөрчлөлт гарч байгаа эсэхийг анзаараарай. Энэ нь шинжлэх ухааны хяналттай туршилт биш ч өөрийн хэрэглээг ойлгоход тусална.
9. Зургийн цаана юу үлддэг вэ?
Гоё зураг бүрийн цаана тухайн хүний амьдралын бүх түүх харагддаггүй. Аяллын зурагт ядаргаа, амжилтын тухай нийтлэлд олон удаагийн бүтэлгүйтэл, аз жаргалтай хосын бичлэгт харилцааны бүх бэрхшээл тусахгүй.
Бид бусдын амьдралын зөвхөн нэг хэсгийг хардаг атлаа өөрийнхөө амьдралын бүх сайн, муу талыг мэддэг. Тиймээс энэ хоёрын хооронд харьцуулалт хийх нь шударга биш юм.
10. Төгс харагдах албагүй
Сошиал медиад бусдад таалагдах гэж хичээхээс илүү өөртөө тохирсон амьдралаар амьдрах нь чухал. Бүх мөчөө зураг болгон нийтлэх, бусдын хүлээлтэд нийцэх, эсвэл байнга амжилттай харагдах шаардлагагүй.
Бидний үнэ цэнэ лайк, дагагчдын тоо, бусдын сэтгэгдлээр хэмжигдэхгүй. Өдөр тутмын энгийн амьдрал, алдаа, амралт, амжилтгүй оролдлого ч амьдралын нэг хэсэг юм.
273
